Özet
Nezoi (Nezoyi) Aşireti, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da tarihsel varlığı sözlü tarih ve yerel hafıza yoluyla izlenebilen aşiret topluluklarından biridir. Aşiretin kökeni Cizîra Botan bölgesine dayandırılmakta; Van, Ağrı ve çevresi üzerinden Anadolu’nun iç ve batı bölgelerine uzanan çok aşamalı bir göç ve yerleşim süreci bulunduğu kabul edilmektedir. Bu çalışma, Nezoi Aşireti’nin tarihsel hareketliliğini sözlü tarih verileri temelinde, kronolojik ve coğrafi bir çerçevede ele almaktadır.
1. İlk Anayurt: Cizîra Botan Bölgesi
Nezoi Aşireti’nin bilinen en eski yerleşim alanı, tarihsel Kürt coğrafyasının önemli merkezlerinden biri olan Cizîra Botan bölgesidir. Aşiret hafızasında, buradan kuzeye yönelen göçlerle Doğu Anadolu’ya intikal edildiği aktarılmaktadır. Bu göçün kesin tarihleri yazılı kaynaklarla tespit edilememekle birlikte, Osmanlı öncesi veya erken Osmanlı dönemine uzandığı yönünde sözlü veriler bulunmaktadır.
2. Van Havzasındaki Yerleşimler: Çatak ve Erciş
Cizîra Botan’dan sonra Nezoi Aşireti’nin yerleştiği ilk alanlar arasında Van’ın Çatak ilçesine bağlı köyler yer almaktadır. Burada bir süre ikamet eden aşiret mensuplarının, daha sonra Van Erciş Atababa Köyü’ne yerleştikleri ifade edilmektedir. Bu süreç, aşiretin yarı göçebe yapıdan yerleşik hayata geçişinde önemli bir aşama olarak değerlendirilmektedir.
3. Anadolu’daki İlk Kalıcı Yerleşim: Nişancı (Karamelik) Köyü
Nezoi Aşireti’nin Anadolu’daki ilk kalıcı yerleşimi, günümüzde Nişancı Köyü olarak bilinen ve aşiret hafızasında Karamelik adıyla anılan yerleşimdir. Karamelik, Nezoi Aşireti içinde ilk ata toprağı olarak kabul edilmekte; aşiretin Anadolu’daki tarihsel varlığının başlangıç noktası olarak görülmektedir.
Bu yerleşim, aşiretin sosyal örgütlenmesinin, akrabalık ağlarının ve yerel nüfuzunun şekillendiği merkezlerden biri olmuştur.
4. Nişancı'dan (Karamelik) Ağrı’ya Uzanan Yerleşim Süreci
Karamelik’ten sonra Nezoi Aşireti’nin önemli bir bölümü Ağrı ve çevresine yönelmiştir. Bu göç, nüfus artışı, hayvancılık faaliyetleri ve coğrafi zorunluluklar çerçevesinde gerçekleşmiştir. Ağrı bölgesi, aşiretin uzun süreli ve yoğun yerleşim alanlarından biri hâline gelmiştir.
5. 20. Yüzyılda Anadolu Geneline ve Batı İllerine Dağılım
yüzyılda Türkiye’de yaşanan ekonomik dönüşüm, sanayileşme, kentleşme ve iç göç hareketleri, Nezoi Aşireti’nin yerleşim coğrafyasını önemli ölçüde genişletmiştir. Bu dönemde aşiret mensupları yalnızca Doğu Anadolu ile sınırlı kalmamış; İç Anadolu, Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerine doğru göç etmiştir.
Sözlü tarih verilerine göre Nezoi Aşireti mensuplarının yoğunlaştığı batı illeri arasında özellikle:
İstanbul
Kocaeli (özellikle Dilovası ve çevresi)
Bursa
İzmir
Manisa
Aydın
Tekirdağ
Sakarya
Şanlıurfa
öne çıkmaktadır.
Bu illerdeki yerleşimler genellikle iş gücü göçü, sanayi ve tarım faaliyetleriyle ilişkilidir.
Batı illerine gerçekleşen bu göçler, aşiretin mekânsal bütünlüğünü zayıflatmış; ancak akrabalık ilişkileri, evlilik bağları ve kültürel hafıza yoluyla aşiret kimliği büyük ölçüde korunmuştur.
6. Kaynak Niteliği ve Metodolojik Değerlendirme
Nezoi Aşireti’ne ilişkin veriler ağırlıklı olarak sözlü tarih, aile anlatıları ve yerel hafızaya dayanmaktadır. Yazılı arşiv belgelerinde aşiretin adına sınırlı ölçüde rastlanmakta ya da farklı adlandırmalarla yer aldığı düşünülmektedir.
Bu nedenle metin, kesin tarihsel yargılar değil; sözlü tarih temelli bir tarihsel çerçeve sunmaktadır.
Yorumlar
Kalan Karakter: